VOC- en NOx-indexen: wat vertelt je luchtkwaliteitsmonitor eigenlijk?

Deze indexen zijn niet de AQI uit je weerapp

Het woord index zorgt gemakkelijk voor verwarring.

De Air Quality Index, of AQI zet gemeten concentraties van verontreinigende stoffen om in categorieën voor gezondheidscommunicatie. De VOC- en NOx-index vergelijken de huidige reactie van een kleine binnensensor met zijn eigen aangeleerde achtergrond.

VOC-index 100 betekent dus niet hetzelfde als een AQI buiten van 100. Het eerste betekent typische relatieve VOC-omstandigheden voor deze sensor. Het tweede hoort bij een openbaar systeem voor rapportage over buitenlucht.

Wat VOC en NOx betekenen

VOC omvat een grote en gevarieerde familie

VOC staat voor volatile organic compound, oftewel vluchtige organische stof. Dit zijn koolstofhoudende stoffen die onder normale omstandigheden binnen in de lucht kunnen verdampen.

Verf, schoonmaak- en ontsmettingsmiddelen, lijm, meubilair, opgeslagen brandstoffen en hobbymaterialen kunnen VOC's afgeven. Ook cosmetica, koken en menselijke activiteit kunnen bijdragen.

De categorie alleen voorspelt het risico niet. Ethanol, limoneen, formaldehyde en benzeen vallen allemaal onder het brede VOC-label, maar hebben verschillende eigenschappen en gezondheidseffecten. Een breedbandige consumentensensor kan dat mengsel niet opsplitsen in benoemde stoffen.

NOx wijst naar oxiderende gassen

NOx is een verzamelnaam voor stikstofoxiden, vooral stikstofmonoxide en stikstofdioxide. Bronnen binnen zijn onder meer gasfornuizen en ongeventileerde brandstofkachels. Buitenlucht van verkeer kan stikstofoxiden via een open raam of ventilatietoevoer naar binnen brengen.

Het gaskanaal van de SEN66 reageert op een brede klasse oxiderende gassen. Stikstofdioxide is een belangrijk doelgas, maar ozon en andere kruisreacties kunnen het signaal beïnvloeden. Een NOx-stijging is dus een aanwijzing voor een gebeurtenis, geen chemische identificatie.

Stikstofdioxide kan de luchtwegen irriteren en luchtwegaandoeningen verergeren. Onderzoekers baseren die gezondheidsbevindingen op gemeten concentratie en blootstellingsduur. Een relatieve NOx-index kan niet worden vergeleken met een NO₂-richtlijn in microgram per kubieke meter.

Hoe de SEN66 een gasverandering omzet in een index

Aura AQ ontvangt de standaard VOC- en NOx-indexen van de Sensirion SEN66.

De gassensor gebruikt metaaloxidetechnologie, of MOx. Een verwarmd metaaloxideoppervlak verandert van elektrische weerstand wanneer het omringende gasmengsel verandert. Reducerende gassen, waaronder veel VOC's, beïnvloeden één brede reactie. Oxiderende gassen, waaronder stikstofoxiden, beïnvloeden een andere. Luchtvochtigheid verandert ook het gedrag van MOx, dus de sensor compenseert daarvoor.

Het Gas Index Algorithm van Sensirion zet de ruwe weerstandssignalen daarna om in twee begrensde schalen. Sensirion gebruikt een relatieve uitgang omdat een kleine breedbandige MOx-sensor in een echte kamer met wisselende gasmengsels niet de selectiviteit van een laboratorium kan behouden.

De indexen zijn nuttig voor drie praktische taken:

• merken dat een gebeurtenis is begonnen;
• laten zien hoe lang de reactie duurt;
• tonen of afzuiging of ventilatie het signaal verlaagt.

De monitor is geen miniatuurgaschromatograaf. Achter de eenvoudige weergave zit geen verborgen chemische identiteit.

Waarom de VOC-achtergrond 100 is en de NOx-achtergrond 1

De twee indexen leren de kamer op een andere manier.

VOC-index: typische recente omstandigheden worden 100

Het VOC-algoritme gebruikt de recente historie van de sensor met een bewegende leerperiode van 24 uur, om een typische achtergrond te schatten. Die achtergrond wordt op 100 gezet.

• Boven 100 betekent dat de VOC-reactie sterker is dan de aangeleerde achtergrond.
• Onder 100 betekent dat de reactie zwakker is dan de aangeleerde achtergrond.
• Rond 100 betekent dat de omstandigheden lijken op wat het algoritme recent als typisch heeft geleerd.

Typisch is het belangrijke woord. Het betekent niet schoon, gezond of vrij van gevaarlijke VOC's.

Het algoritme past ook zijn versterking aan. Daardoor blijven kleinere gebeurtenissen zichtbaar in kamers met verschillende achtergronden, maar ontstaat een beperking: een bron die uren doorgaat kan onderdeel worden van de aangeleerde basislijn. De technische uitleg van Sensirion toont dat het VOC-signaal bij een zeer lange gebeurtenis na ongeveer drie uur weer richting het gemiddelde begint te bewegen.

Een pas geschilderde kamer kan terugkeren richting 100 terwijl de verf nog uithardt. De monitor kan zijn idee van normaal hebben aangepast terwijl de dampen nog aanwezig zijn.

NOx-index: de aangeleerde offset wordt 1

Het NOx-algoritme zet zijn recente offset op 1. Een waarde boven 1 betekent dat de reactie op oxiderende gassen is toegenomen ten opzichte van recente omstandigheden.

NOx-gebeurtenissen zijn vaak afzonderlijk, dus dit algoritme gebruikt niet dezelfde aanpassing van de versterking als de VOC-index. Toch blijft 1 een relatieve referentie. Het mag niet worden vertaald als nul NO₂.

Waarom je de index niet kunt omrekenen naar ppm of ppb

Een concentratie beantwoordt een fysieke vraag: hoeveel van een bepaalde stof bevindt zich in een luchtvolume? De eenheid kan ppm, ppb of microgram per kubieke meter zijn.

Een indexmeting beantwoordt een andere vraag: hoe sterk is de reactie van deze breedbandige sensor vergeleken met zijn recente historie?

Er bestaat geen geldige praktijkomrekening die VOC-index 180 omzet in 180 ppb of NOx-index 40 in een stikstofdioxideconcentratie. De index is adaptief, de schaal is bewerkt en elk gasmengsel geeft een andere sensorreactie.

Sensirion documenteert een afzonderlijke methode om uit de ruwe SEN66-signalen een geschatte TVOC-uitgang af te leiden voor bepaalde workflows met bouwnormen. Die methode is geen omzetting van de getoonde VOC-index en maakt de sensor niet selectief voor afzonderlijke stoffen.

Twee monitors kunnen dezelfde gebeurtenis volgen en toch enigszins verschillende indexwaarden tonen. De huidige SEN66-datasheet staat meer variatie tussen apparaten toe voor NOx dan voor VOC. Timing en richting zijn vaak belangrijker dan discussiëren over enkele punten.

Vier patronen die je thuis kunt herkennen

Schoonmaken beïnvloedt de VOC-index terwijl NOx rustig blijft

Veel schoonmaak- en ontsmettingsmiddelen bevatten vluchtige alcoholen, oplosmiddelen of geurstoffen. Een sterke VOC-stijging tijdens gebruik is daarom aannemelijk. Rechtstreeks spuiten bij de monitor kan een overdreven lokale gebeurtenis maken, dus timing vertelt meer dan de piekwaarde.

Controleer welk product is gebruikt, stop met spuiten, volg het etiket en gebruik geschikte afzuiging of ventilatie. Meng nooit schoonmaakmiddelen om een test te maken.

Koken op gas beweegt NOx, vaak samen met andere kanalen

Een gasvlam kan stikstofoxiden produceren. Koken geeft ook deeltjes en organische dampen af uit verhit voedsel en olie, dus NOx, VOC en PM kunnen samen bewegen.

Het gecombineerde patroon helpt controleren of een naar buiten afvoerende afzuigkap de gebeurtenis opruimt. Het kan geen recept herkennen of NO₂-blootstelling berekenen. De fijnstofgids legt uit waarom koken meerdere PM-kanalen tegelijk kan veranderen.

Een raam langs een drukke weg verbetert één meting en verslechtert een andere

Een raam openen kan CO₂ binnen verlagen en tegelijk verkeersgerelateerde NOx of deeltjes binnenlaten. Eén groene tegel kan de hele kamer niet beschrijven.

Vergelijk de gasindexen met fijnstof, de CO₂-ventilatietrend, het tijdstip en betrouwbare lokale informatie over de buitenlucht. Ventileren is een beslissing over de omstandigheden binnen én buiten.

Nieuwe meubels of schilderwerk geven een lange VOC-reactie

Verf, lijm, vloeren en samengestelde meubels kunnen uren, dagen of langer VOC's afgeven. De VOC-index kan langdurig stijgen en daarna richting de aangeleerde achtergrond bewegen terwijl de uitstoot doorgaat.

De index kan helpen de kamer vóór en na bronverwijdering of ventilatie te vergelijken. Hij kan niet zeggen dat de bron formaldehyde is. Daarom behandelt Aura AQ formaldehyde als een afzonderlijk optioneel meetkanaal.

Bekijk wat er gebeurde voordat je naar het getal kijkt

Een bruikbare interpretatie begint met vier vragen:

1. Wat veranderde in de kamer? Zoek naar schoonmaken, koken, schilderen, nieuw materiaal, een open raam of een brandstofverbrandend apparaat.
2. Welke kanalen bewogen? Alleen VOC wijst op een andere gebeurtenis dan NOx dat samen met fijnstof stijgt terwijl CO₂ tegelijk verandert.
3. Hoe lang duurde het? Een korte lokale nevel is iets anders dan een reactie die de hele middag verhoogd blijft.
4. Waardoor daalde het? Bronverwijdering, afzuiging naar buiten, ventilatie of geschikte gasfiltratie moet een zichtbare reactie geven als de actie de gebeurtenis aanpakt.

Houd de monitor tijdens het vergelijken van gebeurtenissen op één representatieve plek. Als je hem naar een kookplaat, raam of spuitfles verplaatst, verandert de vraag van wat er in de kamer gebeurt naar wat er in deze lokale pluim zit. Beide kunnen nuttig zijn, maar het is niet dezelfde meting.

Geef de gaskanalen na inschakelen tijd om te stabiliseren. Onder de huidige SEN66-testvoorwaarden, kunnen sterke ruwe VOC-gebeurtenissen binnen 60 seconden worden gedetecteerd en ruwe NOx-gebeurtenissen binnen 300 seconden. De VOC-index bereikt het gespecificeerde gedrag binnen een uur; NOx kan tot zes uur nodig hebben. Behandel de eerste metingen na verplaatsen of herstarten als opwarming en het leren van de basislijn.

Wat je doet wanneer een index stijgt

1. Vind en stop de bron als dat kan. Sluit het oplosmiddel, pauzeer de spray, stop het verbrandingsproces of verplaats uithardend materiaal naar een beter beheerde ruimte.
2. Vang verontreiniging op bij de bron. Een afzuigkap met afvoer naar buiten of goede lokale werkplaatsafzuiging is effectiever dan achteraf de hele kamer proberen te reinigen.
3. Ventileer wanneer de buitenlucht dat toelaat. Verkeersvervuiling, natuurbrandrook en hoge ozon buiten kunnen de afweging veranderen.
4. Gebruik het juiste filter. HEPA-filters verwijderen deeltjes; voor gassen is actieve kool of een ander gasfasemedium nodig. De prestaties hangen af van materiaal, hoeveelheid, luchtstroom, gasmengsel en verzadiging.
5. Bekijk de afname. Een dalende trend laat zien dat afvoer of filtering de aanvoer vanuit de bron overtreft. Een vlakke of stijgende lijn betekent dat de bron doorgaat, de actie te zwak is of buitenlucht verontreiniging toevoegt.
6. Lees de andere kanalen. De beste reactie houdt naast gasindexen rekening met fijnstof, CO₂, temperatuur en luchtvochtigheid.

Geen enkele draagbare reiniger verwijdert elke verontreinigende stof binnen. Beschouw een dun koolstoffilter niet als onbeperkte gasbescherming en ga er niet van uit dat een recirculerende split-airconditioner buitenlucht toevoert.

Ruik je brandstof, zie je rook, gaat een gecertificeerde koolmonoxide- of rookmelder af of krijgt iemand acute klachten, verlaat dan de ruimte en volg lokale noodrichtlijnen. Wacht niet tot VOC- of NOx-indexen een gevaar bevestigen.

Wat de monitor niet kan vertellen

De standaard VOC- en NOx-kanalen kunnen niet:

• een stof benoemen;
• een exacte concentratie van VOC, NO₂ of totaal gas rapporteren;
• een index omrekenen naar ppm, ppb of microgram per kubieke meter;
• bewijzen dat een kamer gezond is omdat de waarde gewoon lijkt;
• formaldehyde als afzonderlijke stof meten;
• koolmonoxide detecteren als gecertificeerd alarm;
• professionele blootstellingstests, een rookmelder of verplichte veiligheidsvoorzieningen vervangen.

Aura AQ is een omgevingsmonitor. De optionele HCHO- en koolmonoxidekanalen voegen gerichtere telemetrie toe, maar maken het apparaat niet tot laboratoriumanalyser, medisch hulpmiddel of gecertificeerd noodalarm.

Vijf veelgemaakte fouten met indexen

Een nuttige gewoonte: behandel de index als aanwijzing

Je hoeft niet elk molecuul te ontcijferen om van de kamer te leren. Noteer wat er gebeurde, kijk welke kanalen bewogen, verander één verstandig ding en bekijk of de trend reageert.

Gebruik die feedbacklus om een schoonmaakpluim, zwakke keukenafzuiging of vervuilde buitenlucht tijdens de spits te controleren. De index kan verandering en reactie tonen; hij kan de kamer niet certificeren.

Ontdek de andere meetgidsen op de Aura Blog .